Кезәнә бәәҗ. Эмгн өвгн хойр бәәж.
Heг дәкҗ өвгиг гертәсн һарч йовтл, нег итлг шовун шаазһаг шүүрәд, ташртан һазрт унад оддг болна.
Өвгн үкс гүүһәд, итлгиг үргәһәд, шаазһаг хаһцулад авна.
Итлгт шүүрүләд өрүлгән үмтәлһсн, әрә әмтә шаазһаг өвгн гертән авч ирнә.
Шовун болв чигн әмтә юмнлм гиһәд, эмгн өвгн хойр шаазһаг асрад бәәнә.
Көгшәсин асрлһнд шаазһа әм авад, көлд орад ирнә. Heг дәкҗ шаазһа: — Әм аврсн, ач-тус болсн,
аав ээҗ хойр, танд ик ханлт өргҗәнәв, би эн һазрин күн бишв, алвтасн һарад кесг болчкув, ода дарунь күрх зөвтәв, тандан ода ю өгхүв, — гиһәд, нег өрүлг шаазһа таслҗ өгв. — Түрәд бәәсн цагтан нан тал күрәд иртн, —гич-кәд, шаазһа нисәд йовҗ одна.
Кесг җил болна, кемҗән уга цаг өңгрнә, эмгн өвгн хойр эдлвр-ууврар түрәд ирнә.
Heг дәкҗ ода яһдмб гиҗәһәд, арһан бархларн, эмгн авдран уудл-на. Угта уудллһна сүүләр, эмгн авдрин йоралас нег өрүлг олҗ авад:
— Өвгн, җигтә юмб? Эн мана авдрас өрүлг ю хәәсмб? — гиҗ сурна.
— Саак мана сән нәәҗ шаазһан өрүлг болх. Нам мартҗ бәәҗвидн. Иигҗ үкхин ормд шаазһа сән нәәҗдән күрәд үзий. Яһв чигн дөң болх, — гиҗ өвгн келв.
— Яһлав, өвгн, шулудтн, ю заяна — заясинь авч иртн, — гиҗ эмгнь селвгән әгв.
Өвгн бедрәд, шаазһа сән нәәҗән орад һарна. Җил-җилдән йовад, җилин арвн хойр сардан йовад, сар-сардан йовад, сарин һучн хонгтан йовад, шаазһад өөрдәд
ирх кемд, зуурнь харадан җивр сахлта хар улан залу харһна.
— Өвгн, мендвт?
— Менд!
— Хамаран оч йовнат?
— Шаазһа сән нәәҗдән оч йовнав.
— Шаазһа сән нәәҗәсн юуһинь авх күмбт?
— Өгсинь авхгов, — болна.
— Уга, тиим биш. Ач-тус кесн,
аав, ю авнат? Авнав гисән автн гихләнь: «Алтар саңһслдг алг дааһитн авнав гитн», — гиҗ келчкәд, залу уга болҗ одна.
Өвгиг шаазһанд ирхлә, шаазһахн ик байр кеҗәҗ. Өвгиг шаазһа долан долан дөчн йисн хонгт гиичлүләд: — Өвгн, танд юн кергтә? — гиҗ сурад, — авнав гисән автн, — гинә.
— Алтн-мөңгәр саңһслдг алг дааһитн авнав, — гиҗ өвгн сурна. Шаазһа буру хәләҗ ууляд, зөв хәләҗ инәһәд, алти мөңгәр саңһслдг алг дааһан өвгнд көтлүләд тәвнә.
Өвгн дааһан авад, йовҗ йовад, хаанад орад һарс гиһәд, хаҗиһәд хаана һаза ирхлә, хотна кесг көвүд шаһа наачадг болна.
Өвгн дааһан уйчкад: — Көвүд, алтн-мөңгәр саңһслдг алг дааһим саңһсл гиҗ бичә келтн, — гичкәд хаанад орҗ ирнә.
Арднь үлдсн көвүд зөрц: — Алтн-мөңгәр саңһслдг алг дааһн, саңһсл, — гилдәд хәәкрлднә.
Алтн-мөңгәр саңһслдг алг дааһн алтн мөңгн хойрар мел саңһслад бәәнә. Көвүд иим ик олзта мөрн олдснд байрлад, алг дааһиг бултулчкад, ормднь оңдан алг дааһ уйчкна.
Хаанад орсн өвгн хаанд келнә: — Хаана зергәс, танд алтн, мөңгәр саңһслдг алг дааһн белгтә ирүв, — гиҗ баралхна.
— Альков, хәләй, — гиһәд, хан өвгиг дахад һарна.
Өвгн дааһндан ирәд: — Алтн-мөңгәр саңһслдг алг дааһн, саңһсл, — гиһәд нег келәд оркна — саңһслхш. Хойр келәд оркна — бас саңһслхш. Һурв келлһнләңь — дааһн хойр дууна эргмд харар саңһслад, хаатаһинь хойраһинь лашад оркна.
Хан уурлад, өвгиг сөөвңгүдәрн гериг һурв эргүлҗ көөлһәд, модар үктлнь гүвдүлнә.
Өвгн шаазһа сән нәәҗүрн дәкәд һарад йовна. Җил-җилдән йовад, җилин арвн хойр сардан йовад, сар-сардан йовад, сарин һучн хонгтан йовад, шаазһа сән нәәҗдән өөрдәд ирхин алднд, зуурнь харадан җивр сахлта хар улан залу харһна.
— Өвгн, мендвт?
— Менд!
— Хамаран оч йовнат?
— Шаазһа сән нәәҗдән.
— Шаазһа сән нәәҗәсн юуһинь сурҗ авх күмбт?
— Өгсинь авхгов, — болна.
— Уга, тиим биш. Ач-тус кесн, аав, ю авнат? Авнав гисән автн гихләнь: «Тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдритн авнав гитн», — гиҗ келчкәд, залу саак кевәрн уга болҗ одна.
Өвгиг шаазһанд ирхлә, шаазһахн ик байр кесн бәәнә. Өвгиг шаазһа долан долан дөчн йисн хонгт нәәрлүләд:
— Өвгн, танд юн кергтә? Авнав гисән автн, — гиҗ келҗәнә.
— Тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдритн авнав, — гиҗ келҗәнә.
Шаазһа буру хәләҗ ууляд, зөв хәләҗ инәһәд, тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдран өгәд, тәвәд оркна.
Өвгн авдран авад йовҗ йовад, хаанад орад һарс гиһәд, хаҗиһәд хаана һаза ирхлә, хаана хотна кесг көвүд шаһа наачадг болна. Өвгн авдран һаза оркчкад:
— Көвүд, тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдр пилг гиҗ бичә келтн, — гичкәд хаанад орна.
Арднь үлдсн көвүд зөрц: — Тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдр, пилг, пилг, —гилдәд хәәкрлдәд бәәнә. Тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдр тосн-өөкн хойрар мел пилгәд бәәнә. Иим ик олзта авдрт дурлад, көвүд ормднь мел әдл авдр авч ирәд тәвчкәд, тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдриг бултулчкна.
Хаанад орсн өвгн хаанд: — Хаана зергәс, танд тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдр белгтә ирүв, — гиҗ баралхна.
— Альков, хәләй, — гиһәд, хан өвгиг дахад һарна.
Өвгн авдртан ирэд: — Тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдр, пилг,— гиһәд нег келәд оркна — пилгхш. Хойр келәд оркна — пилгхш. Һурвдад келнә — пилгхш.
— Кишго худлч көгшн зүгдг, — гиһәд хан уурлад, сөөвңгүдәрн бәәшңгән һурв эргүлҗ көөлһәд, өвгиг модар үктлнь өгүлнә. Өвгн шаазһа сән нәәҗүрн дәкәд һарад йовна. Җил-җилдән йовад, җилин арвн хойр сардан йовад, сар-сардан йовад, сарин һучн хонгтан йовад, шаазһа сән нәәҗдән өөрдәд ирхин алднд, зуурнь харадан җивр сахлта, хар улан залу харһна.
— Өвгн, мендвт?
— Менд!
— Хамаран оч йовнат?
— Шаазһа сән нәәҗдән.
— Шаазһа сән нәәҗәсн юуһинь авх күмбт?
— Өгсинь авхгов, — болна.
— Уга, тинм биш. Ач-тус кесн, аав, ю авнат? Авнав гисән автн гихләнь: «Тогльҗ йовад цокдг тог шааврнтн авнав», — гиҗ келтн гичкәд, залу саак кевтән уга болҗ одна.
Өвгиг шаазһанд ирхлә, шаазһахн ик байр кесн бәәнә. Өвгиг шаазһа долан долан дөчн йисн хонгтан нәәрлүләд: — Өвгн, танд юн кергтә, авнав гисән автн, — гинә.
— Тогльн йовҗ цокдг тог шаавритн авнав, — гиҗ келҗәнә. Шаазһа буру хәләҗ ууляд, зөв хәләҗ инәһәд, тогльн йовҗ цокдг тог шаавран өгәд тәвәд оркна.
Өвгн шаавран авад, хаана хотна кесг көвүд шаһа наачадг болна. Өвгн шаавран һаза оркчкад:
— Көвүд, тогльн йовҗ цокдг тог шаавр, тогльн йовҗ цок гиҗ бичә келтн, — гичкәд хаанад орҗ одна.
Арднь үлдсн көвүд зөрц: — Тогльн йовҗ цокдг тог шаавр, тогльн йовҗ цок, — гилдәд хәәкрлдхләнь, шаавр көвүдиг көөһәд, тогльн йовҗ толһадад, мууднь курәд бәәнә.
Хаанад орсн өвгн: — Хаана зергәс, танд тогльн йовҗ цокдг тог шаавр белгтә ирүв, — гиҗ баралхна.
— Альков, хәләй, — гиһәд, хан өвгиг дахад һарна. Хан өвгн хойриг һарад ирхлә шаавр тогльн йовҗ көвүдиг толһадад йовна.
Көвуд өвгиг узчкәд: — Яһлав, өвгн, әм авртн. Эн шаавран зогсатн. Алтн мөңгәр саңһслдг алг дааһан автн, тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдран автн, — гилдәд хәәкрлдәд бәәнә.
Өвгн шаавран зогсаһад, алтн мөңгәр саңһслдг алг дааһан авад, тосн-өөкәр пилгдг тоста хар авдран авад, эмгтәһән хоюрн алвтыннь хаанла зерглҗ бәәрләд, алтн-мөңгн элвгәрн әмтә тоотд туурад, тосн-өөкн элвгәрн теңгс һатц туурад, төвкнун, амр-тавар җирһәд бәәҗ.
