Кезәнә бәәҗ, нег хаана нутга угатя эмгн өвгн хойр һурвн көлтә көк царта, төмр өлгәтә көвүтә бәәҗ.

Тер хаана алвт нег дәкҗ арвн тавн толһата атхр хар мус ирҗ кү идн гиҗәнә гиһәд, цуһар нүүлдцхәнә. Өвгн һурвн көлтә цар деерән төмр өлгәтә көвүһән ачхлань, царнь даахш. Герән буулһчкад көвүһән ачна, царнь даахш. Арһан барад эмгн өвгн хойр төмр өлгәтә көвүһән хадын заагт хаяд, сүл адуһан тууҗ йовсн хаана адучнриг дахад йовна.

Нүүҗ одсн хаана нутг деер нег алг унһн экәсн салад үлдсн бәәҗ. Тер унһн ирәд, төмр өлгәтә көвүг көләрн чавчад бәәдг, болна. Көвүн өмнәснь: — Цуста махта күн болхла — нааран йов, өвсн киитә мал болхла — цааран йов, — гинә. Унһн тагчг, дәкәд көләрн чавчад бәәнә. Көвүн: «Өвсн киитә мал боллтал эн», — гиһәд төмр өлгәһән тиирҗ хамхлад, һарад ирнә. Хәләхлә — алг унһн болна. Унһиг көвүн бәрҗ авад, нутг деер үлдсн шидмснә тасрхасар оосрлад, көтләд йовна. Йовҗ йовад, көвүн келнә:

— Чи бидн хойр яһҗ күүнә нутг деер үлдсн болхмб? Ода альдаран одый? — гинә.

Тиигхләнь алг унһн көвүнд келнә: — Би һурв туульнав, тер һурвн туульлһндм эс унхла, чи мини эзн болхч, кемр унҗ одхла, эзн бишч, — гинә. Көвүн не гиһәд, мөрән туулюлна. Көвүн унл уга торна: — Ода чи мини эзнч, — гиҗ көвүнд мөрн келнә. Көвүн мөрнәсн бууһад, эмәл-хазарнн зүүтә юмс күүнә нутг деерәс цуглулҗ авад, мөрндән тохад, мордад һарна.

Кесг цагтан кемҗән уга йова йовҗ нег алтн амта худгин хаҗуд орҗ ирнә. Көвүн мөрндән келнә: — Не, күн ирәд, нанас нерн-усим сурх, му болв чигн чи нанд нег нер өг, — гиҗ мөрндән келнә.

— Өвсн киитә нанар заалһхин ормд, чи бийчнь за, — гиҗ мөрн келнә. — Терчнь чигн зөвтә, — гиһәд, көвүн мөрндән: «Амн Цаһан гидг күн болнав, чи Ашнь Алг гидг күлгм бол», — гинә. Мөрнь зөв болад, алтн амта худгин хаҗуд мөрән үлдәчкәд, Амн Цаһан худгин өөр
йовсн хойр буһ марлыг бәрҗ авад, буру зөв хойр шарчкад, унтҗ одна.

Тер худгас ик хол биш нег өндр шар-цоохр бәәшң үзгднә. Тер бәәшңд нег хаана күүкн тааста күрг олҗ чадл уга, зарц күүктәһән хоюрн бәәдг бәәҗ. Хаана күүкнә зарц күүкн уснд ирчкәд, көвүн мөрн хойриг үзн тусад, алң болад: — Юн гидг кумб эн, юн гидг күлгв? — гиһәд хойраһинь һәәхә бәәҗ, зөвәр удад одна. Зарцан ирхләнь, хаана күүкн: — Иим удан яһвч? — гинә. Зарц күүкн өмнәснь: — Алтн амта худг деер нег мөртә залу унтҗ кевтнә, тана хойр буһ марлытн алад, махинь шарчкҗ, — гннә.

Тиигхләнь, хаана күүкн нанла хальдм юн күмб терчн гиһәд, уурлад хар иштә ханҗалан һартан атхчкад, гүүҗ ирәд, Ахмн Цаһаниг чавчхар седхләнь: хаана күүкнә барун һар татгдад одна. Барун һарнь татгдснд күүкн сеҗәд, көвуг серхинь күләһәд сууна.

Амн Цаһан босҗ ирәд, буру зөв хойр хәләлһҗ шарсн буһ марлыннь мах авад иднә. Идәд, нег моһлцг үлдсн алднд күүкн: —Эзн уга юмн биш, эзнднь нег моһлцг өгхлә яһдв, — гихләнь, Амн Цаһан нег моһлцг мах ардан бәәсн күүкнд утхарн хатхад өгнә. Күүкн идчкәд, хумха хурһан холтртлнь, эркә хурһан элтлнь долаһад бәәнә. Күүкн бәәҗәһәд: — Көвүн, манад ирәд, гиич болад йовтн, — гинә. Күүкнә келсн угд Амн Цаһан хәрү өгл уга сууна. Күүкн хәрүһинь күләҗ чадад, хәрҗ одна.

Амн Цаһан хот-хоолан ууһад, мөрән бәрҗ унад, һарад йовҗ йовад:

— Э! Намаг хаана күүкн ирҗ гиич болтн гисн биший! — гиһәд хаҗиһәд, хаана күүкнәд ирхлә, хаана күүкн аль бис зер-земш белдәд, Амн Цаһаниг нәәрлулнә.

Көвун нег хонад, маңһдуртнь мордхар седнә. Мордхар седхләнь. күүкн: — Heг хонсн күн хойр чигн хондм, — гинә. Көвүн зөв гиһәд һурв хонна. һурв хойхлань күүкн: — һурв хонсң кун мөңкин бәәдм,— гинә. Тиигхләнь көвуүн мөрнләһән зөвчләд, хаана күүкәр хатан кеҗ авна.

Хаана күүкнә зарц хаанд: күүкнтн нег төөрҗ тарҗ йовсн көвүнд одв гиһәд, нуувчин бичг илгәнә. Хан авад умшчкад, күүкн талан һарад йовна; хааг аашсинь күүкн узәд, Амн Цаһаниг: — Аав уурта аашна, тостн, — гинә. Амн Цаһан Ашнь Алган тохҗ унад, хадм эцкән тосҗ ирәд, барун ам татҗ эргәд, тосад ирнә. Хан кургн күүкн хойран узәд, кургән таасад байрта болна. Зарц куукән дуудулҗ авад: — Чи юн худл бичг нанд бичвч? — гинә. Күүкн хаана өмнәс: — My күргн гихлә, таниг шулун ирх гиһәд бичләв, — гинә. Тернь чигн орта гиһәд, хан зарц күүкиг таалад, күүкнәннь нәр-җирһлд орад, тоогдад хәрҗ одна.

Удл уга, нег цөөк хонсн хеөн, генткн сөөнь өрәлин дуңгә цагт: — Амн Цаһан, герчнь шачана, — гиһәд нег юмн хәәкрҗәнә. Амн Цаһан хурдлад һарад, мөрән хәләнә. Мөрнь өмнәснь ишкләд оркна. Амн Цаһан орн деерән ирәд шуурхлә — гергнь уга.

Амн Ңаһан гергән хәәнә — гергнь уга. Арһан барад хаанаг орад һарна. Хаанад ирәд, зөв-учран хаанд медүлнә. Хан өмнәснь: — Чи бичә гергән нек, нанд көвүн болад бә, — гиҗ Амн Цаһанд келнә.

Амн Цаһан: «Уга, телүлгсн мөрн тер һазртан күрхлә сән, терүг гисн залу түүндән күрхлә сән,» — гиһәд һарад йовна.

Кесг цагтан кемҗән уга йовад, нег худгин амн деер ирәд, мөрән тәвәд идүлчкәд, бийнь амрад кевтнә. Тиигҗ бәәтлнь, алтн мөңгн хойр домб бәрсн нег күүкн күрәд ирнә. Амн Цаһан күүкиг: — Юн күүнә күүкмбт, яһҗ йовнат? — гиһәд сурхлань, күүкн өмнәснь: — Би Төгә Бүсин гергнә зарцв, Төгә Бүс шидр дорд үзгәс нег шин герг авч ирлә, тернь йир уурта, һар деернь ус икәр кехлә — ик гинә, баһар кехлә— баһ гиһәд, кү зоваһад бәәнә, — гинә.

Тер келсн тоотынь Амн Цайан соңсад: — Эн авч одсн усан һар деернь җиирүләд кеҗәһәд, генткн асхад орк, — гинә. Амн Цаһан күүкнә авч йовсн уснаснь уусн болҗаһад, алтн билцгән домбта усн дотрнь хайчкна. Амн Цаһана келсинь соңсад, күүкн «не» гиһәд йовж одна.

Күүкн ирәд, Төгә Бүсин гергкә һар деернь ус җиирүләд кеҗәһәд, цугтнь көмрәд кеһәд оркна. Домбин йоралас алтн билцг унад, күрәд ирнә. Тер билцгиг шүүрч авн, Төгә Бүсин гергн алтн амта худган орад һарна. Худг деер ирхлә, Амн Цаһан бәәснь үзгднә. Төгә Бүсин герги үзн, яһад ирсинь, юңгад ирсинь Амн Цаһанас сурад, Амн Цаһаниг герүрн дахулад һарна.

Амн Цаһан Төгә Бүсин гертнь ирәд, ик гидг нүк малтад, Төгә Бүсиг герүрн ирхкнь күләһәд сууна. Тиигҗ бәәтлнь Төгә Бүс ирәд: — Пуф! Юн цогц хорхан үнр һарч бәәхмб? — гиҗ гергидән келнә. Гергнь: — Таниг бәәсн һазрт юн ирх билә! Өөртн хоттн көрч одв, — гинә. Тиигхләнь гергнәннь үг иткәд, орад ирлһнләнь, Амн Цаһан гетҗ бәәһәд, толһаһинь чавчад, нүкнднь унһаһад алчкна.

Төгә Бүсиг алчкад, гергән авад, бийдән хар уга болтха гиһәд, Төгә Бүсин хувц-хунринь өмсәд, Төгә Бүсин эцк тал Амн Цаһан одна. Төгә Бүсин эцкнь көвүһән гиҗ медәд, шин гер-мал болснд нәр-наад кеһәд, җирһәд бәәнә. Тиигә бәәтл, хонх цаг болна: — Би аавлаһан унтнав, кесгәс нааран аавлаһан унтад угав, — гиһәд, Төгә Бүсин эцкләнь Амн Ца1һан унтад, сөөднь босад, Төгә Бүсин эцкиг алчкна. Тер метәр Төгә Бүсин ахнринь гер-бүлтәһинь хорачкад, гергтәһән амр сәәхн җирһәд бәәнә.